عملیات روانی،افکارعمومی و رسانه

پایه

عنصر پایه، دومین عنصر و مبنای اقدامات و تبلیغات در عملیات روانی است که می توان آن را به سه دستۀ: پایه سفید، خاکستری و سیاه تقسیم کرد.

پایه سفید، بیانگر آن دسته از اقدامات و پیامهای عملیات روانی است که منبع آن مشخص است؛ مانند اخباری که سخنگوی یک کشور ارائه می دهد. معمولاً کشورها سعی می کنند تا آنجا که ممکن است پیامهای سفید درستی ارائه دهند تا به این وسیله اعتمادسازی نمایند. به عنوان مثال، حقیقت عمومی رسانه های خبری متفقین در طول جنگ جهانی دوم، سلاحی نیرومند در تضعیف روحیه نیروهای متحدین بود؛ بسیاری از شهروندان آلمانی عادت کرده بودند که آنچه را از بی.بی.سی پخش می شد، اصل حقیقت بدانند. تصادفی نیست که رهبران عمدۀ کشورهای جهان هنگامی که یک بحران به وقوع می پیوندد، به سی.ان.ان روی می آورند (جاکوب نوتر، 1384: 152-151). با این وجود، گاهی کشورها پیامهای سفیدی تولید می کنند که نادرست بودن آن کاملاً آشکار است. آنها می توانند به چنین اقدامی مبادرت نمایند؛ چرا که اغلب، کسی زحمت بررسی حقایق را در گزارشهای دولتها به خود نمی دهد یا حتی اگر تناقضهای عمده ای هم در آنها کشف شود، تعداد زیاددی از مردم به حرف منتقدان توجهی نمی کنند.

پایه خاکستری شامل پیامها، تبلیغات و اقداماتی است که از سوی یک منبع به ظاهر بی طرف ارائه می شود. برای مثال، اگر یکی از عوامل آمریکا که بر حسب اتفاق یک گزارشگر روزنامه در هندوراس است، گزارشی را بر اساس اخبار تأیید نشدۀ تهیه شده توسط افسر مسؤول خود در سیا منتشر کند، آن را تبلیغات خاکستری می گویند. همه تصور می کنند که این گزارش نتیجه تحقیقات خود آن گزارشگر هندوراسی است، در حالی که در واقع در «لانگی» ویرجینیا تهیه شده است. متخصصان حرفه ای معتقدند تبلیغات خاکستری دارای سه لایه است: خاکستری روشن، خاکستری خاکستری (خاکستری متوسط) و خاکستری تیره. تبلیغات خاکستری روشن، عبارت از اقدام یا خبری است که به منبعی نسبت داده می شود که به دوستی با فرد، گروه و یا کشور موضوع گزارش معروف است. خاکستری خاکستری، تبلیغاتی است که از یک منبع ظاهراً بی طرف و احیاناً یک روزنامه خارجی منتشر می شود که گاهی نیز کشور مبداء (طراح سناریوی تبلیغی) را نیز مورد انتقاد قرار می دهد. تبلیغات خاکستری سیاه، تبلیغاتی است که به نفع طرف موردنظر شماست و توسط منبعی پخش می شود که معمولاً یا همیشه، موضع خصمانه علیه کشور مبداء دارد. (همان: 154-153).

اگر تبلیغات و اقدامات خاکستری، ماهرانه به کار گرفته شوند، می توانند با پرهیز از برچسب «تبلیغات دشمن» خوردن، مقبولیت کسب کنند؛ اما این پایه دارای محدودیت هایی نیز می باشد که از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد: 1- این تبلیغات و اقدامات به دلیل آنکه مجبور است هم سرچشمه خود را مخفی نگه دارد و هم اعتبار خود را حفظ کند، قدرت مانور زیادی ندارد. 2- تبلیغات و اقدامات خاکستری در برابر تحلیل های درازمدتی که دشمن از محتوای نیت آنها به عمل می آورد، آسیب پذیر بوده و بدین طریق، تأثیر خود را از دست می دهد. بنابراین، در مقایسه با دیگر انواع تبلیغات، در مقابل یک ضد تبلیغ مؤثر، آسیب پذیرتر است.

یک نمونه از تبلیغات خاکستری، کتابی تحت عنوان هتک ناموس کویت است که گزارشی سراسر هزل و جلف از کثافت کاریهایی است که توسط نیروهای عراقی، هنگام تجاوز به این کشور کوچک انجام گرفته است. کمتر کسی در آن زمان می دانست که این کتاب با بودجه دولت کویت منتشر شده؛ در حالی که این کتاب به عنوان حاصل کار تحقیقاتی خبرنگاران و روزنامه نگاران معرفی می شد.